Ogród

Szara pleśń na pomidorach – jak rozpoznać, zapobiec i skutecznie zwalczyć Botrytis cinerea

Szara pleśń na pomidorach — jak ją rozpoznać w tunelu foliowym, zapobiec rozprzestrzenianiu się i wybrać metodę zwalczania. Poradnik praktyczny.


TG
Tomasz Górski Architekt-urbanista · Kraków
26 października 2026 · 9 min czytania

Koniec sierpnia, tunel foliowy, wilgoć wisi w powietrzu jak mokry koc , i nagle właściciel wskazuje palcem szarą, puszystą plamę na łodydze pomidora: szara pleśń na pomidorach, czyli Botrytis cinerea, jeden z najbardziej destrukcyjnych grzybów w uprawach pod osłonami i w polu. „Czy można to jeszcze uratować?” , to pytanie słyszymy za każdym razem. Odpowiedź zależy od tego, jak szybko zareagujesz i czy wiesz, z czym naprawdę masz do czynienia. W tym artykule pokażemy, jak rozpoznać chorobę, skutecznie jej zapobiegać i co zrobić, gdy pojawi się w szklarni lub tunelu foliowym. Warto również zapoznać się z zarazą ziemniaka na pomidorach, inną groźną chorobą pomidorów.

W skrócie:

  • ● Szara pleśń na pomidorach to groźna choroba grzybowa, która może zniszczyć całe uprawy w ciągu kilku dni.
  • ● Wywołuje ją grzyb Botrytis cinerea , polifag atakujący ponad 200 gatunków roślin, w tym pomidory uprawiane w szklarniach i tunelach foliowych.
  • ● Grzyb najlepiej rozwija się przy wilgotności powyżej 90% i temperaturze 15,25°C , warunki typowe dla polskich jesieni i źle wentylowanych szklarni.
  • ● Pierwsze objawy to wodniste plamy na liściach i łodygach, po których pojawia się charakterystyczny szary puszysty nalot.
  • ● Do zwalczania stosuje się metody biologiczne (Bacillus amyloliquefaciens), chemiczne (fungicydy z rotacją substancji czynnych) oraz domowe (drożdże, czosnek, mleko).
  • ● Interwencja jest konieczna natychmiast po wykryciu pierwszych objawów , zwłoka o 48 godzin przy wysokiej wilgotności może oznaczać utratę całego plonu.

Czym jest szara pleśń na pomidorach i co ją wywołuje?

Sierpniowy ranek, wchodzicie do tunelu foliowego i zamiast zdrowych, ciemnozielonych roślin widzicie szary puszysty nalot na łodygach i liściach. Zapach stęchlizny. Pierwsze owoce już brunatnieją. To szara pleśń na pomidorach , i widzieliśmy ten widok dziesiątki razy w uprawach pod Krakowem, Tarnowem i okolicami Warszawy.

Sprawcą jest Botrytis cinerea , grzyb z grupy Deuteromycetes, uważany za jeden z najgroźniejszych patogenów roślinnych na świecie. To polifag: atakuje ponad 200 gatunków roślin, od pomidorów przez truskawki po winorośl. W glebie przeżywa zimę w postaci sklerocjów , twardych, ciemnych struktur przetrwalnikowych, które kiełkują wiosną i produkują miliony zarodników konidialnych.

Zarodniki przenoszą się powietrzem i wodą. Wystarczy kropla deszczu lub strumień wody z zraszacza, żeby infekcja przeszła z chorej rośliny na zdrową. Przy odpowiedniej wilgotności zarodniki kiełkują już po 8,10 godzinach. To krótki czas, który nie wybacza zaniedbań.

ParametrWarunki sprzyjające rozwojowiWarunki niesprzyjające rozwojowi
Temperatura15,25°C (optimum 18,22°C)Poniżej 5°C lub powyżej 30°C
Wilgotność względnaPowyżej 90%Poniżej 70%
WentylacjaBrak cyrkulacji powietrza, zagęszczone roślinyDobra cyrkulacja, rozstawa min. 50,60 cm
Dostęp do tkanekRany po cięciu, uszkodzenia mechaniczneNienaruszona skórka, zdrowe rośliny

Botrytis cinerea nie jest grzybem, który czeka na coś wyjątkowego. To sprawny patogen, który czeka na jeden błąd agrotechniczny. Jeden wieczorny deszcz, jedna nieodpowietrzana szklarnia, jedno niezdezynfekowane narzędzie ogrodnicze , i problem gotowy.

Infografika podziału na działania zapobiegające szarej pleśni na pomidorach i błędy do uniknięcia

Objawy szarej pleśni na pomidorach , co zobaczymy na działce i w szklarni?

Choroba nie pojawia się nagle. Rozwija się etapami, a każdy z nich daje nam sygnały, jeśli regularnie obserwujemy rośliny. U nas w pracowni zawsze mówimy: obserwacja wizualna rośliny to jej dokumentacja zdrowotna. Warto to traktować poważnie i regularnie robić zdjęcia uprawy, żeby porównywać zmiany z tygodnia na tydzień.

Pierwsze objawy szarej pleśni na pomidorach to wodniste, nieregularne plamy na liściach , wyglądają jak oparzenia wodą. Pojawiają się najczęściej w miejscach ran po cięciu, przy szyjce korzeniowej lub tam, gdzie usunęliśmy liście. Botrytis cinerea wchodzi przez każde uszkodzenie tkanki , to jego główna droga infekcji.

Po 24,48 godzinach w warunkach wysokiej wilgotności na plamach pojawia się charakterystyczny szary puszysty nalot , to konidiofory z milionami zarodników, gotowych do dalszego rozprzestrzeniania. Łodyga w miejscu porażenia brunatnieje, mięknię i zapada się. Owoc traci wartość handlową, a przy silnym porażeniu straty sięgają 100% plonu.

⚠️ Uwaga

Szary pleśń na pomidorach można pomylić z mączniakiem prawdziwym lub innymi chorobami grzybowymi. Kluczowe różnice: szara pleśń daje nalot puszysty i szary, lokalizuje się w miejscach uszkodzeń i ran, a nie na całej powierzchni liścia. Zawsze sprawdzajcie strukturę nalotu i miejsce jego wystąpienia przed podjęciem decyzji o oprysku.

Część roślinyCharakterystyczne objawy
LiśćWodniste plamy, żółknięcie, szary nalot przy ogonku
ŁodygaBrunatne zgnilizny w miejscach cięcia, zapadanie się tkanki
OwocBrunatne plamy, mięknienie, szary puszysty nalot, gnicie
Szyjka korzeniowaZgnilizna podstawy łodygi, więdnięcie całej rośliny

Kiedy szara pleśń atakuje najsilniej , kalendarz zagrożeń

Największe ryzyko infekcji przypada na sierpień, wrzesień i październik , przełom lata i jesieni, kiedy noce robią się chłodniejsze, a wilgotność skacze po każdym deszczu. Przy wilgotności powyżej 90% i temperaturze 18,22°C ryzyko infekcji wzrasta kilkukrotnie w ciągu jednej doby.

W szklarniach i tunelach foliowych zagrożenie jest całoroczne. Szczególnie niebezpieczne jest zraszanie roślin z góry , mokre liście i łodygi przez kilka godzin to idealne warunki dla Botrytis cinerea. Nawadnianie kroplowe eliminuje ten problem niemal całkowicie.

Jak zwalczyć szarą pleśń na pomidorach , metody biologiczne, chemiczne i domowe

Kiedy mamy już potwierdzony problem, czas działać. Poniżej trzy ścieżki interwencji, które stosujemy w zależności od skali porażenia i etapu uprawy.

Preparaty biologiczne i mikrobiologiczne , Bacillus amyloliquefaciens i inne

Metody biologiczne to dziś pierwsza linia obrony w nowoczesnej uprawie. Preparaty oparte na Bacillus amyloliquefaciens i Bacillus subtilis działają poprzez kolonizację powierzchni rośliny przez pożyteczne bakterie, które produkują substancje antygrzybicze , lipopeptidy i enzymy lityczne , blokujące kiełkowanie zarodników Botrytis cinerea.

W Polsce w 2026 roku dostępne są m.in. preparaty z linii Agrecol (linia biologiczna) oraz Fung TAMER , oba zawierają szczepy bakterii z grupy Bacillus i są dopuszczone do stosowania w uprawach amatorskich i towarowych. Orientacyjne ceny: 30,80 zł za opakowanie, w zależności od producenta i pojemności. Standardowa dawka profilaktyczna to oprysk co 7,14 dni, zaczynając od fazy kwitnienia.

Preparaty mikrobiologiczne są bezpieczne dla pszczół i środowiska, nie pozostawiają pozostałości w owocach i mogą być stosowane do dnia zbioru. Wymagają jednak regularności , jednorazowy oprysk nic nie da.

💡 Wskazówka

Zacznijcie opryski biologiczne zanim pojawią się objawy , najlepiej już przy sadzeniu rozsady i powtarzajcie co 10 dni przez cały sezon. Ochrona biologiczna działa prewencyjnie, nie leczniczo. Czekanie na pierwsze szare plamy to błąd, który widzieliśmy zbyt wiele razy.

Środki chemiczne na szarą pleśń , kiedy i jak stosować opryski?

Fungicydy chemiczne wchodzą do gry, gdy porażenie jest silne lub gdy metody biologiczne nie przyniosły efektu w ciągu 5,7 dni. W Polsce dopuszczone są substancje czynne takie jak boskalid, tebukonazol i fludioksonil , zawsze sprawdzajcie aktualny rejestr środków ochrony roślin, bo dopuszczenia zmieniają się co roku.

Najważniejsza zasada: rotacja substancji czynnych. Botrytis cinerea wykazuje zdolność do błyskawicznego wytwarzania odporności , przypadki oporności na iprodion notowano już od lat 90. XX wieku. Stosowanie tego samego fungicydu przez cały sezon to prosta droga do hodowania odpornego szczepu grzyba.

Opryski chemiczne wykonujemy rano, przy braku wiatru, w temperaturze 10,25°C. Karencja dla pomidorów wynosi zazwyczaj 3,7 dni w zależności od preparatu , sprawdzajcie etykietę przed każdym zbiorem.

Preparat (przykład)Substancja czynnaDawka orientacyjnaKarencja
Switch 62,5 WGFludioksonil + cyprodynil0,8 kg/ha3 dni
Signum 33 WGBoskalid + piraklostrobina1,8 kg/ha7 dni

Profilaktyka szarej pleśni na pomidorach , co zrobić, żeby problem nie wrócił?

Profilaktyka to jedyna skuteczna odpowiedź na szarą pleśń. Widzieliśmy to dziesiątki razy w tunelach pod Krakowem i Tarnowem , choroba wraca tam, gdzie zaniedbano podstawy.

  • Rozstawa roślin minimum 50,60 cm , dobra cyrkulacja powietrza to fundament.
  • Nawadnianie kroplowe zamiast zraszania z góry , liście muszą pozostać suche.
  • Wentylacja szklarni i tunelu foliowego , otwieraj wietrzniki, gdy wilgotność przekracza 80%.
  • Regularnie usuwaj martwe liście i resztki roślinne.
  • Dezynfekcja narzędzi po każdym cięciu , alkohol 70% wystarczy.
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd to podlewanie wieczorem. Rośliny zostają mokre przez całą noc , to idealne warunki dla Botrytis cinerea. Podlewaj wyłącznie rano.

Najczęściej zadawane pytania o szarą pleśń na pomidorach

Czy szara pleśń na pomidorach jest groźna dla człowieka?

Szara pleśń wywołana przez Botrytis cinerea nie jest bezpośrednio toksyczna dla zdrowego człowieka, jednak grzyb produkuje mykotoksyny, które mogą wywoływać reakcje alergiczne u osób wrażliwych. Spożywanie mocno porażonych owoców jest niewskazane. Osoby z alergią na pleśnie powinny unikać kontaktu z zarażonymi roślinami.

Jak szybko szara pleśń niszczy uprawę pomidorów?

W sprzyjających warunkach , wilgotność powyżej 90%, temperatura 18,23°C , Botrytis cinerea potrafi zniszczyć znaczną część uprawy w ciągu 7,14 dni. Zarodniki rozprzestrzeniają się błyskawicznie przez powietrze i wodę. Bez interwencji straty plonu sięgają 30,80%, szczególnie w tunelach foliowych i szklarniach.

Czy można jeść pomidory porażone szarą pleśnią?

Owoce z niewielkimi, powierzchownymi zmianami można spożyć po dokładnym usunięciu porażonego miejsca z zapasem 2,3 cm zdrowej tkanki. Pomidorów z rozległym szarym nalotem, miękką lub gnijącą miąższą nie należy jeść. Szara pleśń na pomidorach głęboko wnika w tkankę , w razie wątpliwości lepiej wyrzucić owoc.

Kiedy zacząć opryski profilaktyczne przeciwko szarej pleśni?

Pierwsze opryski profilaktyczne warto przeprowadzić już w fazie rozsady lub bezpośrednio po posadzeniu pomidorów na miejsce stałe. Kolejne zabiegi powtarzamy co 10,14 dni, szczególnie intensywnie w okresach chłodnych i deszczowych. Preparaty biologiczne na bazie Trichoderma lub Bacillus subtilis sprawdzają się najlepiej jako pierwsza linia obrony.

Szara pleśń na pomidorach , od czego zacząć i kiedy zadzwonić do specjalisty?

Rozpoznanie objawów to absolutny punkt wyjścia , szara pleśń na pomidorach atakuje cicho, a szary nalot na łodydze czy owocu pojawia się, gdy infekcja jest już zaawansowana. Dlatego obserwacja roślin co kilka dni to nie perfekcjonizm, to podstawa.

Profilaktyka jest zawsze tańsza niż ratowanie uprawy. Kompleksowa ochrona , preparaty biologiczne plus jeden lub dwa zabiegi chemiczne w sezonie , kosztuje orientacyjnie 150,400 zł na 100 m² w 2026 roku. To ułamek wartości plonu, który można stracić w dwa tygodnie.

Przy lekkim porażeniu metody biologiczne i domowe (usuwanie chorych liści, wietrzenie, wyciąg z czosnku) wystarczają. Przy silnym ataku nie ma co zwlekać , sięgamy po fungicydy chemiczne z różnych grup FRAC, żeby uniknąć odporności.

Jeśli porażenia nawracają każdy sezon, opryski nie przynoszą efektu lub uprawa przekracza kilkaset metrów kwadratowych , warto skonsultować się z doradcą agronomicznym. Diagnoza w terenie zajmuje godzinę i może oszczędzić cały plon.

Tomasz Górski
Architekt-urbanista · założyciel City Form

Od dwudziestu lat projektuje place, ulice i domy między Krakowem a Warszawą. W City Form pisze o tym, co zostaje po wbiciu pierwszej łopaty, bez żargonu, z planem w ręku.

Biuletyn Niedziela · 21:00

Jeden list w tygodniu. Konkretnie i bez ściemy.

Bez spamu, bez sprzedaży adresu.
Dziękujemy, pierwszy list w niedzielę